Джумла
Муфтий Усмонхон Алимов

Муфтий Усмонхон Алимов

Муфтий Усмонхон Алимов: Тавҳид ҳақида

Биз Аллоҳнинг қули бўлатуриб, Унга, Хожамизга туҳмат қилайлик, мушрик бўлмайлик! Ширк ўзи нима? Нима ширк бўлади? Ким мушрик дейилади? Бу саволларга жавобни тавҳидни ўрганганимиздан кейин билиб оламиз.
Тавҳид Аллоҳ таолони якка-ягона деб билиш ва тан олишдир.

Тавба сураси, 31-35 (Тафсири Ирфон)

31. Улар Аллоҳни қўйиб, руҳонийлари ва роҳибларини ҳамда Масиҳ ибни Марямни илоҳ қилиб олишди. Ҳолбуки, ягона Илоҳга ибодат қилишга буюрилган эдилар. Ундан ўзга илоҳ йўқ, У шерик қилаётганларидан покдир.
Аҳли китобларнинг диний олимлари ва таркидунё қилган роҳиблари ўзларича бирор масала хусусида ҳукм чиқариб, ҳалолни ҳаром, ҳаромни ҳалолга айлантиришганида, яҳудий ва насронийлар буни ўзларига ҳужжат қилиб олишар ва: "Энди Худо бизларни сўроққа тутмайди", деб хотиржам бўлишар эди. Бу билан уларни ягона Илоҳга тенглаштирмоқчи бўлишар, самовий китоблардаги ҳукмларга эса парво қилишмас эди.
Адий ибн Ҳотим Пайғамбар алайҳиссаломдан ушбу оятни эшитгач: "Улар ахир уларга (руҳоний ва роҳибларга, Масиҳ ибни Марямга) ибодат қилишмас эди", деди. Расулуллоҳ алайҳиссалом айтдилар: "Тўғри, лекин Аллоҳ уларга ҳаром қилган нарсани ҳалол қилиб беришса - ҳалол дейишарди, Аллоҳ ҳалол қилган нарсани ҳаром қилиб беришса - ҳаром дейишарди. Мана шу уларга қилган ибодатларидир" (Байҳақий ривояти). Адий ибн Ҳотимдан ривоят қилинган бошқа бир ҳадисда шундай дейилади: "Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига кирдим. Бўйнимда олтин хоч бор эди. "Эй Адий, мана бу бутни ташла!" дедилар. У зотнинг "Улар Аллоҳни қўйиб, руҳонийлари ва роҳибларини ҳамда Масиҳ ибни Марямни илоҳ қилиб олишди" оятини тиловат қилаётганларини эшитдим. Кейин у зот: "Аммо ўшалар уларга ибодат қилишгани йўқ, лекин уларга ҳалолни ҳаром қилишди ва ҳаромни ҳалол қилишди, улар эса эргашишди", дедилар" (Имом Термизий, Байҳақий ривояти).

32. Улар Аллоҳ нурини оғиз билан ўчирмоқчи бўлишади, Аллоҳ эса, кофирлар ёқтиришмаса-да, Ўз нурини комил қилмай қўймайди.
"Оғиз билан ўчириш"нинг икки хил маъноси бор: 1) қадимда мойчироқлар пуфлаб ўчирилгани каби кофирлар ҳам ўзларига ҳалақит бераётган Аллоҳ нури (дини)ни ўчирмоқчи бўлишади; 2) сохта олим ва роҳиблар Аллоҳдан келган Ҳақиқатни яшириб, одамларни куфр зулматида тутиб туришга қанчалик уринишмасин, Аллоҳ Ўз нурини (яъни динини) мукаммал қилиб, инсонларни имон саодати сари йўллайверади. Аллоҳ таоло айтади: "Улар Аллоҳнинг нурини (Исломни) оғизлари (беҳуда сўзлари) билан ўчирмоқчи бўлурлар. Аллоҳ эса, гарчи кофирлар ёҳтирмаса-да, Ўз нурини (динини) камолга етказувчидир" (Саф, 8).

33. Мушриклар ёқтиришмаса-да, У Ўз Пайғамбарини ҳидоят ва ҳақ дин билан, уни барча динлардан ғолиб қилиш учун юборган.
Инсонлар эътиқодларига кўра уч хил: Ҳақни таниганлар, Ҳақни инкор қилганлар ва Ҳақни танишда адашганлар бўлишади. Айтайлик, инсон бир машина ихтиро қилди. Унинг ўзига бўйсунишини, хизмат қилишини истайди. Итоат қилишини кўзлаб унга рул ўрнатади, тормоз қилади, ғилдирагини ясайди, чироқлар билан жиҳозлайди. Чунки у машинасининг тўғри йўлдан чалғимай юришини, ағдарилиб ҳалокатга учрамаслигини хоҳлайди. Аллоҳ таоло бандасини яратар экан, унинг Ўзига бўйсунишини, белгилаб берган йўлидан юришини истади. Йўлидан чиқиб кетган машина ағдарилиб, пачоқ бўлгани каби инсон ҳам тўғри йўлдан адашса, залолатга учраб ҳалок бўлади. Қуръони каримда бундай марҳамат этилади: "Аллоҳ Ўз Пайғамбарини ҳидоят ва ҳақ дин (Ислом) билан, уни барчага ғолиб-устун қилиш учун юборган Зотдир!" (Фатҳ, 28). Бошқа бир ояти каримада бундай дейилади: "У Ўз Пайғамбарини ҳидоят ва ҳақ дин билан - гарчи мушриклар ёқтирмаса-да, барча динлар узра ғолиб қилиш учун юборган Зотдир" (Саф, 9). Аллоҳ таолога яқин бўлиш, Унинг меҳрибонлиги, раҳм-шафқати, ажр-мукофотларидан умидворликнинг энг ишончли ва тўғри йўли - Исломдир!

34. Эй мўминлар, Аҳли китобларнинг руҳонийлари ва роҳибларининг кўплари одамлар молини ноҳақ ейишади ва Аллоҳ йўлидан тўсишади. Олтин-кумушларни босиб олиб, Аллоҳ йўлида сарфламайдиганларга аламли азоблар хабарини беринг.
Шундай кимсалар ҳам борки, улар қўлларидаги олтин-кумушларни босиб олиб, улардан закот тўлашмайди, ҳақдорларнинг ҳаққини адо этишмайди, Аллоҳ буюрган жойларга сарфлашмайди. Абу Ҳурайра розийаллоҳу анҳудан ривоят қилинади: "Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: "Аллоҳ кимга бойлик ато этган бўлсаю, у закотини бермаса, қиёмат куни бойлиги икки кокилли аждарга айлантирилади. Сўнг у эгасининг бўйнига ўралади-да, унинг икки лунжидан тутиб: "Мен сенинг молингман, сенинг хазинангман", дейди ва ушбу оятни (Оли Имрон, 180) ўқийди: "Аллоҳ фазли билан берганларига бахиллик қиладиганлар буни яхшилик деб ўйлашмасин. Йўқ, бу уларга ёмондир. Бахиллик қилган нарсалари қиёмагп куни бўйинларига ўралади. Осмонлару Ер ягона Аллохра мерос бўлиб қолади ва Аллоҳ қилмишларингиздан хабардордир” (Имом Бухорий ривояти). Ибн Умар розийаллоҳу анҳумо: "Бу закотдан олдин бўлган эди, ушбу оят нозил қилингач, Аллоҳ уни (закотни) моллар учун покловчи қилди", деди (Имом Бухорий ривояти).
Баъзи муфассирларнинг фикрича, бу оят аҳли китоблар ҳақида махсус нозил бўлган. Суддий эса "Аҳли қибла ҳақида", дейди. Заҳҳок эса оятнинг аҳли китоблар ва мусулмонлар учун умумийлигини айтган. Ато ибн Аббос оятда олтин-кумушларини босиб ётган мўминлар назарда тутилган, деб билади. Савбон бундай дейди: "Ушбу оят нозил бўлганида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: "Олтин-кумуш қуриб кетсин!" дедилар. Шунда одамлар: "Эй Аллоҳнинг Расули, унда қайси молни хазина қилиб йиғайлик?" деб сўрашди. Шунда у зот: "Шукр қилувчи қалбни, зикр қилувчи тилни ва солиҳа жуфти ҳалолни", дедилар".

35. Босиб қўйганлари ўша куни дўзах ўтида қиздирилиб, пешона, ёнбош ва орқаларига босилади ва: "Булар ўзингиз учун йиққанларингиз эди, энди тўплаганларингизни тотиб кўринглар-чи!", дейилади.
Инсоннинг бутун аъзолари орасидан фақат пешона, ёнбош ва орқа томонга тамға қиздириб босилишининг боиси, бахил бой кимса фақирларни кўрганида пешонасини тириштириб, ёнбоши билан туриб олар, агар фақир унинг яқинига келса, орқасини ўгириб олар эди Жазо қилмишларига яраша бўлиши учун мазкур аъзоларга бойликлари қиздириб босилади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай деганлар: "Қайси бир олтин-кумуш соҳиби бойлигининг ҳақини (закотини) бермас экан, қиёмат куни бўлганда оловдан қозонлар ясалиб, бойлиги дўзах оловида қиздирилади-да, у билан пешонаси, ёнбоши ва орқа томонига тамға босилади. Агар у совиб қолса, дарҳол бошқатдан қиздирилади. Бу микдори эллик минг йилга тенг бўлган кунда, то бандалар орасида ҳукм қилингунча давом этади. Сўнг жаннатга ёки дўзахга элтувчи йўлни кўради". Бошқа бир ривоятда эса Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай деганлар: "Дўзахга биринчи бўлиб кирадиган уч тоифа ушбулардир: золим амир, молидаги Аллоҳ таолонинг ҳақини адо этмайдиган бой ҳамда мутакаббир камбағал" (Ибн Ҳиббон ва Ибн Хузайма ривояти).

Истиво маълум, унинг қандайлиги номаълум

Аллоҳ, кўриб турганингиздек, осмонларни устунсиз кўтарган, сўнгра Аршга истиво қилган, қуёш ва ойни бўйсундириб қўйган Зотдир. Ҳар бири муайян муддатгача ҳаракат қилади. У ишларнинг тадбирини қилади, сизларнинг Парвардигорга рўбарў бўлишга имон келтиришингиз учун оятларини муфассал баён қилади. (Раъд сураси, 2)
Қуръон нозил бўлган еттинчи асрда араблар илм-фан соҳасида қолоқ, ирим-сиримлар, афсона ва чўпчакларга берилган халқ эди. Табиат ва коинотни тадқиқ этиш учун керакли энг оддий ускуналарга ҳам эга бўлмаган одамлар авлоддан-авлодга оғзаки усулда ўтиб келаётган афсоналарга ишонардилар. Масалан, улар осмон гумбази теп-текис Ернинг икки томонидан тоғларга мустаҳкамланган, деб ўйлашарди. Лекин араблардаги бу ботил тушунчани Қуръон йўққа чиқарди. “Аллоҳ, кўриб турганингиздек, осмонларни устунсиз кўтариб қўйган...” деган каломи билан Парвардигори олам осмоннинг тоғ чўққиларига жойлашмагани ва уларга таянмаслигини маълум қилди. Дунё тузилишининг кўп масалалари Аллоҳ томонидан ҳали инсон уларнинг моҳиятини тушуна олиш даражасида бўлмаган бир даврда оятларда баён қилинди. Инсониятнинг фалакшунослик (астрономия), физика ва биология каби фанлар бўйича билими жуда оз эди. Қуръонда коинотнинг яратилишидан тортиб инсоннинг пайдо бўлишигача, атмосфера тузилишию Ер юзида рўй берадиган жараёнларгача бўлган дунё тузилиши ҳақидаги кўп маълумотлар умумлаштириб берилган.
Аллоҳ таоло Ўз Китобидаги ушбу оятлар билан бандаларининг қалбини ларзага солди, виждонларини уйғотди, табиий ҳис-туйғуларини қўзғади. Токи, улар Аллоҳнинг махлуқотлари ҳақида фикр юритишсин, осмонлару Ерни, қуёш ва ойни, саноқсиз юлдузларни нима сабабдан яратгани ҳақида чуқурроқ ўйлаб кўришсин. Унинг беҳисоб неъматларини эслаб, бунинг учун Парвардигорга шукр айтишсин, Унинг зикрини қилишсин. Ана шунда инсон ўз табиати ва соғлом ақли орқали Аллоҳ таолонинг борлигига, ягоналигига, ҳамма нарсани ёлғиз Унинг Ўзи яратганига имон келтиради, Унинг ибодатини ўзига лозим топади.
Атрофингизга ибрат назари билан бир боқинг: Аллоҳ таоло бу қат-қат, зил-замбил осмонларни ҳеч қандай устунсиз, тиргаксиз кўтариб қўйган. Олдин ўтган баъзи уламоларимиз “Осмонларнинг устуни бўлса-да, биз уларни кўрмаймиз”, деб ҳам тафсир қилишган. Аллоҳ таоло қуёш ва ойни ҳам махлуқотларига хизмат қилиш учун бўйсундириб қўйган. Улар илоҳий низом асосида, ўз доирасидан чиқмай ва адашмай, танаффус ҳам қилмай ҳами-ша ҳаракатдадир. Аллоҳ таоло Ўзи яратган барча махлуқларини бошқариш билан бирга бўлажак ҳамма ишларнинг тадбирини ҳам қилади. Охират ҳаёти бошлангач, барча инсонлар Парвардигор ҳузурида тўпланиб, ҳисобга тортилишларига имон келтиришлари учун Аллоҳ азза ва жалла Ўз оятларини ана шундай муфассал баён қилиб берган.
Ушбу ояти каримадаги “Аллоҳ Аршга истиво қилди” деган иборанинг мазмун-моҳияти ҳақида батафсилроқ маълумот беришга тўғри келади. Араб тилидаги “истиво” сўзининг маънолари жуда кенг, бу калиманинг «тугал бўлиш», «охирига етиш», «тўғриланиш», «бир нарсани қасд қилиш», «қарор топиш», «боғланиш», «тўлиш», «бир-бирига ўхшаш», «юзланиш», «юқорига кўтарилиш», «ўрнашиш» каби ўнлаб маънолари бор. “Ояти каримадаги “истиво” сўзини айрим тафсирчилар “Аршга кўтарилиш, ўрнашиш” деб таржима қилишган. Мазкур ибора аслида ана шундай маъноларни билдирса ҳам, Аҳли сунна вал жамоа ақидасига кўра Аллоҳ таолога нисбатан бу каби маъноларни қўллаганда Унга макон ва замон нисбат берилган бўлиб қолади. Ваҳоланки, барча махлуқотларни яратган Зот бундай сифатлардан покдир!
Маълумки, «истиво» сўзи, хусусан, Қуръони каримда келган бу лафз ҳақида жуда кўп баҳс-тортишувлар, айрим тушунмовчиликлар мавжуд. Истиво тўғрисидаги гап-сўзлар, тортишувларнинг ҳаммаси Аллоҳ субҳанаҳу ва таолонинг Аршга истиво қилиши ҳақидаги масалага боғлиқ бўлади. Аллоҳ таолонинг Аршга истиво қилиши масаласи Қуръони каримда, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳадисларида келган. Умму Салама розияллоҳу анҳодан нақл қилинган қавлга кўра, у киши: «Истиво-номаълум эмас, лекин унинг кайфияти маъқул эмас, яъни номаълум, унга ақл етмайди. Аммо истивога иқрор бўлиш имондир, уни инкор қилиш куфрдир», деганлар.
Робиъа ибн Абдураҳмондан: «Аршга истиво қилиш қандай?» деб сўрашганида, у киши: «Истивонинг борлиги мажҳул эмас, унинг кайфияти маъқул эмас (яъни қандай кайфиятда экани ақлга сиғмайди). Аллоҳнинг иродасида пайғамбарни юбориш, пайгамбарнинг зиммасида етказиш, бизнинг зиммамизда тас-лим бўлишдир», деганлар.
Имом Шофеъийдан килинган ривоятда у киши шундай деган эканлар: «Истиво зикр қилинган (яъни Қуръонда зикри келган), лекин унинг кайфияти мажҳул. Унинг кайфияти қандай экани помаълум (яъни биз унинг маъносини билмаймиз, бундай нарсаларнинг ҳақиқий маъносини Аллоҳ таолонинг Ўзи билади)».
Имом Аҳмаддан шу масала хусусида сўрашганда, у киши: «Истиво Аллоҳ қандай хабар берган бўлса, шундайдир. Кишиларнинг хотирасига келган нарса эмасдир», деган эканлар.
Ривоятларда келишича, бир киши имом Молик раҳматуллоҳи алайҳнинг ҳузурларига кириб, истиво ҳақида сўраган экан. Шунда имом Молик: «Истиво маълум, унинг қандайлиги номаълум. Унга имон келтириш вожиб, унинг ҳақида савол бериш бидъат, сен бидъатчи экансан! Ҳайданглар буни олдимдан!» деган эканлар.

Муфтий Усмонхон Алимов ҳазратлари
"Тафсири Ирфон" китобидан

"Авлиё номига атаб жонлиқ сўйиш..."

Савол: Ҳазрат, айримлар бирор авлиё номига атаб жонлиқ (ҳўкиз, эчки ёки товуқ) сўйишади ёки таомлар (ширгуруч, шавла сингари) пиширишади. Шу тўғрими?

Бобийя (баҳоийя) фирқаси қандай фирқа?

Бобийя (баҳоийя) фирқаси қандай фирқа?

Кўзмунчоқ тақиб юриш жоизми?

Савол: Кўзмунчоқ тақиб юриш жоизми?

“Ота-боболаримизнинг руҳи қўлласин”

Савол: Кўпинча ёши катта одамлар дастурхон атрофида дуо қилатуриб: “Еган-ичганларимизнинг савобини шу ердан ўтганларга бахшида этдик”, деб айтишади. Шунингдек, бир кишининг бошига оғир иш тушганида: “Худо унинг раҳмини есин” (Худонинг унга раҳми келсин, деган маънода бўлса керак), дейишади. Мана шунақа гапларни айтишда гуноҳ йўқми? “Ота-боболаримизнинг руҳи қўлласин” деган ибора ҳам кўп ишлатилади. Шу ҳақда динимизда нима дейилган?

"Бизлар Аллоҳ таолога ва қиёмат кунига ишондик"

Баъзи инсонлар борки, улар: "Бизлар Аллоҳ таолога ва қиёмат кунига ишондик", дейишади, ҳолбуки улар мўмин эмаслар. (Бақара сураси, 8)

Мақсадимиз

  • Сизлардан яхшиликка чақирадиган, маъруфга буюрадиган ва мункардан қайтарадиган бир уммат бўлсин. Ана ўшалар – ўзлари зафар топувчилардир. (Оли Имрон сураси, 104-оят)
Top
We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…