Ўзбекистон мустақилликдан сўнг халқаро иқтисодий муносабатларда янги синовларга дуч келди. Уларнинг бири — пахтачиликда болалар меҳнати масаласи бўлиб, бу баҳона орқали АҚШ ва Ғарб давлатлари халқаро майдонда Ўзбекистонни босим остида ушлаб туришга уринишди. Шу билан бирга, улар ўзларини инсон ҳуқуқларининг ҳимоячиси қилиб кўрсатишга ҳаракат қилдилар. Аммо Ғазодаги фаластинлик болаларнинг қонида бу “ҳимоячилик”нинг ҳақиқий юзи фош бўлди.

 Ўзбекистонда болалар меҳнати ва халқаро санкциялар

1990-йиллар ва 2000-йиллар бошларида:

•    Ҳақиқатда, пахта терими мавсумида болалар меҳнати мавжуд эди, лекин бу кўп жиҳатдан иқтисодий имкониятлар камлиги ва тарихий анъаналар сабабли юзага келган эди.

•    Халқаро ташкилотлар (ХМТ, ЮНИСЕФ ва айниқса «Cotton Campaign») бу ҳолатни кенг тарғиб қилди ва Ғарб мамлакатлари айниқса АҚШ, ЕИ ўзбек пахтасини харид қилишга чекловлар қўйди.

Санкциялар кўринишидаги босимлар

АҚШ ва ЕИ пахта маҳсулотлари орқали қуйидаги соҳаларни Ўзбекистонда қарам қилиб қўйишни мақсад қилди:

•    Тўқимачилик саноати — пахтадан қийматли тайёр маҳсулотларни экспорт қилиш имконияти чекланди.

•    Ишлаб чиқариш технологиялари — Ғарб технологияларига муҳтожлик кучайтирилди.

•    Молиявий сектор — пахта экспортидан валюта тушумлари қисқариб, ташқи қарз ва ёрдамга муҳтожлик ортади.

Буларнинг барчаси иқтисодий мустақилликка путур етказишга қаратилган эди.

Ғарбнинг иккиюзламачилиги: Ғазо мисоли

Бир вақтнинг ўзида Ғарб давлатлари, хусусан АҚШ ва ЕИ ўзларини “инсон ҳуқуқлари ҳимоячилари” деб кўрсатиб келган бўлса-да:

•    Исроилнинг Ғазодаги ҳаракатларига нисбатан сукут сақлади.

•    Ғазо секторида 2023-2024 йиллар давомида Исроилнинг ҳарбий амалиётларида 20 000 га яқин фаластинлик бола ҳалок бўлди (турли мустақил манбалар маълумотларига кўра).

•    Бирор катта санкция ёки жиддий босим Исроилга қўлланилмади. Аксинча, ҳарбий ёрдам ва сиёсий қўллаб-қувватлаш давом эттирилди.

Бу ҳолат Ғарбнинг инсон ҳуқуқларига муносабатидаги стандартлар иккиюзламачи эканини яққол кўрсатади.

Хулоса

Болалар меҳнати масаласи Ўзбекистонга қарши иқтисодий босим воситаси сифатида қўлланилди, аслида мақсад қуйидагилар эди:

•    Иқтисодий қарамликни кучайтириш.

•    Геосиёсий манфаатлар учун Ўзбекистонни молиявий ва технологиявий жиҳатдан боғлаб қўйиш.

Ғазо мисоли Ғарбнинг инсон ҳуқуқлари соҳасидаги сиёсатининг иккиюзламачи ва сиёсий мақсадлардан келиб чиқишини намоён қилди.

Ислом нуқтаи назаридан ҳар қандай босим ва иккиюзламачилик адолатга хилофдир. Қуръони каримда айтилган: «Албатта, Аллоҳ адолатга, эҳсонга, қариндошларга яхшилик қилишга амр этадир ва фаҳшу мункар ҳамда зулмкорликдан қайтарадир...» (Наҳл сураси, 90-оят)

Абу Муслим (профессор)