Путин ва СССРни тиклаш ғояси: Геосиёсий ва тарихий таҳлил

Владимир Путин раҳбарлигидаги Россия Федерацияси ташқи ва ички сиёсатда Совет Иттифоқи (СССР) даврига хос бўлган мафкуравий, геосиёсий ва маъмурий усулларга қайтиш ҳаракатини олиб бормоқда. Унинг нутқлари, амалий сиёсий қарорлари ва ташқи сиёсатдаги ҳаракатлари КГБнинг собиқ разведкачи раҳбари сифатида СССРнинг таъсир доирасини қайта тиклашга интилувчи сиёсий дастурни акс эттиради.

1. СССРнинг қайта тикланиши: мафкуравий замин

Путин 2005 йилдаги машҳур нутқида шундай деган эди:

“Совет Иттифоқининг парчаланиши — XX асрнинг энг йирик геосиёсий фожиаси.”

Бу баёнот Россия раҳбариятида СССРни афсус билан эслаш ва унинг қудратли марказлашган давлат сифатидаги шаклини идеаллаштириш борлигини очиқ намоён этади. Путиннинг дунёқарашида Совет Иттифоқи нафақат сиёсий, балки аҳлоқий-мафкуравий ягоналик тимсоли сифатида намоён бўлади.

2. Геосиёсий экспансия: Совет тажовузкорлигининг янги шакли

Путин раҳбарлигида Россия қуйидаги ҳаракатлар орқали СССР таъсир доирасини тиклашга ҳаракат қилмоқда:

• Грузияга қарши уруш (2008) — Абхазия ва Жанубий Оссетияни тан олиш ва уларни Россия таъсирига киритиш.

• Қримни аннексия қилиш (2014) — Украина суверенитетига тажовуз қилиш орқали СССР давридаги чегараларни тиклашга интилиш.

• Украинага босқин (2022–2024) — Россия империалистик сиёсати нуқтаи назаридан Украина “яқин хориж”, яъни “геосиёсий жўра” сифатида кўрилади.

• ОДКБ ва ЕОИИ орқали таъсирни сақлаш — Мустақил давлатлар иттифоқи асосида сиёсий ва иқтисодий интеграцияни кучайтириш.

3. Ички сиёсатда СССРнинг автократик моделини қайта жорий этиш

Путин маъмурияти Россияда:

• Оммавий ахборот воситаларини марказлаштириш,

• Сиёсий мухолифатни йўқотиш (Навальний иши, мухолифат партияларини тақиқлаш),

• КГБнинг вориси ФСБнинг ваколатларини кенгайтириш,

• Совет рамзлари (Совет гимни, медаллари, байроқ тимсоллари) қайта жорий этиш орқали совет тоталитаризмини реанимация қилмоқда.

Бу жараён "авторитар советизм" деб номланган янги сиёсий моделни шакллантирмоқда.

4. Мағлубиятни “зафар” сифатида қайта ёзиш — тарихий ревизионизм

Россия таълим тизими, тарих дарсликлари ва оммавий кинофилмлар орқали:

• СССРнинг иккинчи жаҳон урушидаги ролини ҳаддан ташқари идеаллаштириш,

• Сталин даврини оқлаш,

• Бошқа давлатлар мустақиллигини рад этиш каби ревизионистик қарашлар ёйилмоқда.

Бу тарихий ҳақиқатни қайта ёзишга қаратилган маданий сиёсат — СССРни тиклаш сари қадамлардан биридир.

5. Ғарбга қарши фронт – совет антикапитализмининг янги шакли

Путин Россияси ғарбни:

• Маданий бузғунчилик маркази,

• Ҳақиқий қадриятларга қарши кураш олиб борувчи куч сифатида намоён қилиб,

• Ғарбга қарши медиа, сиёсий ва иқтисодий фронт яратишга ҳаракат қилмоқда.

Бу риторика ҳамда амалий сиёсатларда совет антикапиталистик мафкураси янги форматда жонланмоқда.

Путиннинг сиёсий стратегиясида СССРни тўғридан-тўғри қайта тиклаш эмас, балки унга маънавий ва геосиёсий руҳан қайтиш кўзга ташланади.

Унинг мақсади — Россияни:

• Яна қудратли марказлашган давлатга айлантириш,

• Яқин хорижни тасарруфга олиш,

• Ғарбдан мустақил маданий ва сиёсий блок яратишдир.

Бу сиёсий курс халқаро ҳуқуққа зид бўлиб, Украина уруши ва санкциялар орқали Россияни изоляцияга олиб келмоқда. Бироқ, ички сиёсий нуқтаи назардан Путин буни “миллий тикланиш” сифатида тақдим этаяпти — бу эса тарихдаги СССР идеологиясининг янги сиймосидир.

Совет рамзларининг қайта жорий этилиши: Путин сиёсатида СССР сояси

XX аср охирида Совет Иттифоқининг парчаланиши билан Россияда янги сиёсий бошланиш пайдо бўлган эди. Бироқ XXI асрда, хусусан Владимир Путин ҳокимиятга келганидан сўнг, Россия сиёсий ва маданий соҳаларда Совет рамзлари ва идеалларига қайта йўналишни бошлади. Бу ҳолат нафақат эстетик ёки ностальгик ҳолат, балки муайян мафкуравий, геосиёсий ва сиёсий стратегия сифатида намоён бўлмоқда.

1. Совет рамзлари нима?

Совет Иттифоқи давридаги рамзлар:

• Байроқ: Қизил рангли, болға ва ўроқ тимсоли бўлган давлат рамзи.

• Гимн: Совет гимни — ССР Иттифоқининг бирдамлигини тарғиб этувчи мусиқа.

• Медал ва орденлар: Ленин ордени, Қаҳрамон унвонлари, “За отвагу” медали ва бошқалар.

• Марказаий давлат бошқаруви символлари: Кремль, КГБ, Коммунистик партия рамзлари.

2. Путин даврида қайси рамзлар қайта жорий этилди?

1. Совет гимнининг қайта тикланиши (2000 йил)

Ельцин даврида гимн сўзсиз эди. Путин 2000 йилда СССР гимнининг мусиқасини сақлаб, янги сўзлар билан қайта қабул қилди. Бу Россия халқида “катта давлат” туйғусини тиклашни кўзлаган символик қадам эди.

2. Совет орденлари ва унвонлари қайта берила бошланди

• Ленин ордени ўрнига “Россия Федерацияси Қаҳрамони” унвони асос солинди.

• “Совет моделидаги” ҳарбий парадлар қайта тикланди.

3. Қизил байроқ ва совет тимсоллари ҳарбий тадбирларда

• Қрим аннексиясида иштирок этган аскарлар, Украина урушидаги қисмлар совет рамзларини кўтариб юрди.

• 9 май – Ғалаба куни муносабати билан танклар, аскарлар ва маршларда совет тимсоллари фаол намоён қилинади.

3. Нега Путин совет рамзларига қайтади? – Идеологик таҳлил

1. Мафкуравий бошлиқни тўлдириш

Совет Иттифоқи парчалангач, Россия идеологиясиз давлатга айланди. Путин даврида совет рамзлари:

• Миллий ғурурни уйғотиш,

• Давлатнинг тарихий “устунлиги”ни ёдга олиш,

• Ижтимоий бирдамликни тиклаш учун қўлланилди.

2. Давлатнинг марказлашган шаклини идеаллаш

Совет рамзлари давлатнинг кучлилиги, итоат ва тартибни англатади. Бу Путиннинг автократик бошқарувиниидеалаштириш учун керак.

3. Ғарбга қарши фронтда “ўзлигини” асраш

Совет рамзлари Россиянинг Ғарбдан фарқли эканлигини таъкидлаш воситаси бўлиб, маданий ва сиёсий қарама-қаршиликда символик қуролга айланган.

4. СССР сояси Марказий Осиёда – Путин ва МДҲ давлатлари

Путин СССР рамзлари орқали нафақат ички аудиторияга, балки собиқ совет республикаларига ҳам сигнал юбормоқда:

• Қозоғистон, Қирғизистон ва Тожикистон билан ҳарбий ва иқтисодий иттифоқлар (ОДКБ, ЕОИИ) орқали “империя сояси”ни тиклашга интилади.

• Ўзбекистон билан ҳам сўнгги йиллардаги ҳарбий ва энергетик ҳамкорликлар совет давридаги интеграцияни ёдга солади.

• Путиннинг кўплаб нутқларида “Россия ва Украина — бир халқ”, “Совет мероси” каби иборалар орқали тарихий ҳақиқат ўзгартирилади.

Путин ҳокимиятида совет рамзларининг қайта жорий этилиши – тасодифий ёки эстетик эмас, балки:

• Давлатчиликни мустаҳкамлаш,

• Геосиёсий таъсирни тиклаш,

• Маданий фронтда Ғарбдан ажралиб туриш,

• Автократик тизимниоқлаш учун юритилаётган символик ва мафкуравий стратегиядир.

Совет рамзлари — энди фақат ўтмишнинг эмас, балки Россия сиёсий воқелигининг ажралмас қисмига айланган.

Жуда яхши. Қуйидаги мақола – Россия таълим тизимида СССРни идеаллаштириш ва бу орқали Путин режими қандай мафкуравий таъсир ўтказаётгани ҳақида:

Россия таълим тизимида Совет Иттифоқини идеаллаштириш: Путин мафкурасининг асосий қуроли

Совет Иттифоқи парчаланганидан сўнг Россия таълим тизими Ғарбча моделларга яқинлашишга ҳаракат қилган эди. Аммо 2000-йилдан кейин, хусусан Путин ҳокимиятга келгач, таълимдаги мазмун ҳам ўзгарди. Унда СССР тарихини қайта ёзиш, тоталитаризмни оқлаш ва давлатни муқаддаслаштириш каби тенденциялар кучайди. Бугунги кунда таълим Россияда фақат билим манбаи эмас — балки мафкура тарқатиш қуролига айланди.

1. Дарсликларда СССР — "гуллаб-яшнаган давлат" сифатида

Янги тарих дарсликлари (2014–2022):

• Сталин сиёсатлари “индустриализация ва ғалаба” билан боғланган ҳолда ёритилади;

• ГУЛАГ лагерлари, депортациялар ва сиёсий репрессиялар кам ёритилади ёки оқланади;

• КХШ (Коммунистик ҳизб) “миллий бирликни таъминловчи куч” сифатида берилмоқда.

Украина, Болтиқбўйи давлатлари мустақиллиги “СССРнинг заифлиги” деб баҳоланмоқда.

Бундай баёнлар ўқувчида “СССР қудратли ва адолатли давлат эди” деган тассавур ҳосил қилади.

2. “Патриотик таълим” ва давлатга садоқат концепцияси

2022 йилдан бошлаб мактабларда ҳар ҳафта “Меҳнат ва фахр соати” дарслари жорий қилинди:

• Президентнинг нутқлари эшиттирилади,

• Украина урушини оқловчи материаллар ўқилади,

• Россия байроғи кўтарилиши маросими ўтказилади.

“Янги рус инсони”ни шакллантириш:

Бу дарслар мактабларда:

• Ғарб маданиятидан нафратланиш,

• Совет давридаги “қаҳрамонлик”, “курбонлик”, “инқилобий ғоя”ларни идеаллаштиришга хизмат қилади.

3. ГУЛАГ ва репрессияларнинг ёритилиши — тарихий ревизионизм

Катта репрессиялар ва сиёсий тазйиқлар камситилади:

• Учинчи синфдан бошлаб “Сталин — буюк бошлиқ” ибораси турли дарсликларда очиқча қайд этилади.

• 1937–38 йиллардаги қатллар “ҳудудий хавфсизлик” билан оқланади.

• Бу эса тоталитар зўравонликни қонунийлаштиришга хизмат қилади.

4. Оммавий ахборот воситалари орқали таълимга таъсир

• “Россия 1”, “Первый канал” каби телеканалларда совет кинофильмлари қайта-кейта намойиш этилади: “Беловежская Пуща”, “Сталинград”, “Семнадцать мгновений весны”.

• Булар орқали “совет разведкачиси – қаҳрамон”, “Ғарб — душман”, “фидокорлик — қадрият” каби ғоялар сингдирилади.

5. Таълим муассасаларида “ҳақиқий тарих” фақат давлатники деган ғоя

• “Ташқи тарих манбалари” — яъни Ғарб ва мустақил рус олимларининг фикрлари “душман пропагандаси” деб баҳоланмоқда.

• Мактаб ва университетларда мустақил тарихчилар, либерал профессоралар таъқибга учраяпти (мисол: Юрий Дмитриев, Мемориал жамғармаси).

• Путин 2021 йилда таълимни “миллий хавфсизликнинг бир қисми” деб эълон қилган.

6. СССРни идеаллаштириш – ташқи сиёсатнинг ҳам узвий қисми

• Ушбу таълим модели келажак авлодни Путин сиёсатига содиқ қилиб тарбиялайди.

• Ғарбга қарши фронтда “ижтимоий бирлик” ва “давлатга садоқат” ғоялари асосий қурол сифатида фойдаланилади.

• Украина уруши пайтида кўплаб ёшлар урушни қўллаб-қувватлаши – ушбу таълим моделининг самараси ҳисобланади.

Путин режимида таълим:

• Фақат таълим эмас, мафкуравий қуролдир;

• Совет рамзларини қайта жорий этиш орқали маънавий идеаллар, душман образлари, қаҳрамонликка интилиш қайта тикиляпти;

• Бу “илм асосида эмас, тарихни қайта ёзиш” асосида шаклланмоқда.

СССР рамзлари орқали тўғридан-тўғри эмас, давлат туйғусини “муқаддаслаштириш” орқали автократияни оқлаш мақсади амалга оширилаяпти.