Ҳақиқатни гапирганларни нега ўлдиришди? Арабларнинг бирлиги ва Ғарб ҳамда сионизмга қарши чиққан ҳукмдорларнинг тақдири.
Яқин Шарқ тарихида ўз мамлакатлари сиёсатида чуқур из қолдирган, қолаверса, ташқи таъсирга қаршилик, араб ўзига хослигини ҳимоя қилиш ва Фаластинни озод қилиш учун кураш тимсолига айланган етакчилар бўлган. Бундай уч шахс — Саддам Ҳусайн (Ироқ), Муаммар Каддафи (Ливия) ва Қирол Файсал Абдул Азиз Ал Сауд (Саудия Арабистони) — халқаро сиёсатга ёндашувларида, айниқса Ғарб ва Исроил билан муносабатларда кўп ўхшаш жиҳатларга эга эдилар. Уларнинг тақдирларини фожиали якун ҳам бирлаштиради.
«Агар араблар бирлашса – ҳеч ким бизни енга олмайди», — Саддам Ҳусайннинг ўн йиллар олдин айтган бу сўзлари бугун янада долзарб бўлиб янграмоқда. У ҳам, Ғарб гегемонлиги ва сионизмга очиқдан-очиқ қарши чиққан бошқалар каби ўлдирилди. Аммо Саддам, Каддафи ва Файсал ибн Абдулазиз аслида нима учун ўлдирилди? Уларни фақатгина сиёсий жасорат бирлаштирмайди. Улар — ички хатоларига қарамай — бугунги кунда ҳатто ўзларини «Ислом дунёси етакчилари» деб атовчилар ҳам айтишга қўрқадиган гапни айтишга журъат қилган ҳукмдорлар эдилар: «Исроил» – зўравонлик, ёлғон ва босиб олишга асосланган душман кучдир, АҚШ ва Ғарб эса – унинг кафиллари ва ҳомийларидир.
Саддам Ҳусайн – араблар бирлиги ва Фаластин озодлиги учун
Ироқ президенти (1979–2003) Саддам Ҳусайн нафақат миллатчи, балки панарабизм ғояси тарафдори эди, бунда Фаластиннинг озод этилиши ва араб халқининг қадр-қимматини тиклаш муҳим роль ўйнарди. У «Исроил»га очиқдан-очиқ қарши чиқди, Фаластин қаршилигини қўллаб-қувватлади ва ҳатто оғир санкциялар йилларида ҳам шаҳидлар оилаларига пул тўлади. Саддам асосий таҳдид Эрон ҳам, ички кураш ҳам эмас, балки АҚШ ва Ғарб томонидан қўллаб-қувватланадиган сионистик лойиҳа деб ҳисобларди. Бу қарашлари, арабларни бирлаштиришга интилиши ва АҚШ иродасига бўйсунишдан бош тортгани учун Ироқ вайрон қилинди, мамлакат сектантлар қўлига топширилди, Саддамнинг ўзи эса Америка назорати остида осиб ўлдирилди. «Биз бир халқмиз. Улар бизни бошқариш учун ажратишди. Аммо биз ёдимизда тутишимиз керак: душманимиз – сионизмдир».
Муаммар Каддафи – мустақиллик ва исломий Африка учун
Ливия раҳбари Муаммар Каддафи (1942–2011) Африка Қўшма Штатларининг ноёб лойиҳасини илгари сурди, исломий олтин динор яратишни ва нефть савдосидан долларни сиқиб чиқаришни хоҳлади. У Фаластин қаршилик ҳаракатини қўллаб-қувватлади, «Исроил»ни қоралади ва АҚШни «иккиёқлама стандартлар»да ҳамда ислом дунёсини вайрон қилишда айблади. Каддафи душманларга нисбатан шафқатсиз эди, лекин Фаластинни озод қилиш масаласида принципиал эди. 2011 йилда «инсонпарварлик миссияси» баҳонасида унинг режими НАТО қўли билан йўқ қилинди, ўзи эса бутун дунё кўз ўнгида оломон томонидан ўлдирилди. Ливия ҳамон харобалар остида ётибди. «Америка арабларни назорат қилиш учун «Исроил»ни яратди. Фаластин – бу бизнинг қадр-қимматимизнинг юрагидир».
Қирол Файсал ибн Абдул Азиз ас-Сауд – принципларга эга сўнгги монарх
Саудия Арабистонининг учинчи қироли Файсал ибн Абдулазиз Ал Сауд (1906–1975) сионистик таҳдидга қарши чиққан кам сонли Сауд ҳукмдорларидан бири эди. 1973 йилги уруш (Қиёмат куни уруши) бошланганидан сўнг, у «Исроил»ни қўллаб-қувватлаган давлатларга, жумладан АҚШга нефть етказиб беришни тўхтатди. Бу арабларнинг нефть босимининг биринчи ва охирги ҳолати бўлди. Файсал Фаластин учун адолат ва мусулмон Умматининг бирлигини талаб қилди. Икки йилдан сўнг у ўз жияни томонидан отиб ўлдирилди. Унинг ўлими ҳолатлари ҳамон шубҳаларни уйғотади. «Агар Ғарб «Исроил»ни қўллаб-қувватлашни тўхтатмаса – биз нефтни тўсиб қўямиз. Биз – мусулмонмиз, ва Аллоҳ биз биландир».
Бу уч етакчи илгари сурган асосий ғоялардан бири – бу араб бирлиги ғоясидир. Улар фақатгина биргаликда ҳаракат қилибгина араб мамлакатлари ташқи босимга қарши тура олиши ва минтақанинг асосий муаммоларини, айниқса Фаластин масаласини ҳал қила олишига ишонардилар. Бироқ бугунги кунда араб мамлакатларининг аксарияти сиёсий бўлиниш, Ғарбга қарамликнинг кучайиши ва ички қарама-қаршиликлар даврини бошдан кечирмоқда. Кўплаб режимлар иқтисодий ёрдам ва хавфсизлик эвазига АҚШ ва «Исроил» билан ҳамкорлик қилишни афзал кўрадилар.
Бугунги кунда Ислом дунёсида биронта ҳам етакчи Ҳусайн, Каддафи ёки Файсал каби «Исроил» ёки АҚШга очиқдан-очиқ қарши чиқишга журъат этмаяпти. Бунинг сабаблари: Ғарбга сиёсий қарамлик; Ички низолар ва таҳдидлар; «Исроил» билан ҳамкорликнинг янги шаклларининг ривожланиши (масалан, Иброҳим келишувлари); Халқаро ташкилотлар ва ОАВнинг босими. Шунга қарамай, ёш мусулмон авлод орасида қаршилик ғоясига, Фаластин-араб адолатига ва араб бирлигининг қайта тикланишига қизиқиш ортиб бормоқда. Эҳтимол, келажакда айнан шу муҳитдан Ислом дунёсининг саъй-ҳаракатларини бирлаштира оладиган янги етакчи пайдо бўлар.
Саддам Ҳусайн, Муаммар Каддафи ва Қирол Файсал – бу шунчаки сиёсатчилар эмас. Бу араб етакчилари Ғарб учун оғриқли бўлса ҳам, ҳақиқатни айтишга қодир бўлган даврнинг тимсолларидир. Уларнинг ўлими глобал империялар ҳукмронлик қилаётган дунёда мустақилликни сақлаб қолиш қанчалик қийин эканлигини эслатди. Аммо араблар ва мусулмонларнинг ҳақиқий бирлиги мулоқот, адолат ва зўравонликдан воз кечишсиз мумкин эмас. Фақатгина таълим, иқтисодиёт ва ички келишувни ривожлантириш орқалигина дунёни ўзгартира оладиган ҳақиқий кучни яратиш мумкин.
Улар хатосиз бўлмаганлар, аммо сионизм ва Америка ҳукмронлигига очиқдан-очиқ қарши чиқдилар. Улар мусулмонларга шарафни ва Фаластинга адолатни қайтаришга уриндилар. Улар ўз ўлимлари билан эмас, балки бартараф этилдилар – ҳар бири ўз вақтида ва ҳар бири Ғарб ва унинг иттифоқчиларига қаттиқ қарши чиққанидан сўнг. Бугунги мусулмон етакчилари қаерда? Бугунги Ислом мамлакатларининг «етакчилари» жим. Баъзилари Ғарб билан иттифоқда, бошқалари – ҳокимиятни йўқотишдан қўрқадилар, учинчилари эса – Ғазо ва Қуддусга хиёнат қилиб, «Исроил» билан очиқчасига ҳамкорлик қилмоқдалар. Бирлик ўрнига – чегаралар, НАТО базалари, сионистлар билан иқтисодий иттифоқлар. Аммо Уммат кўр эмас. У ким ҳақиқатни гапирганини кўради. Ва мусулмонлар бу етакчиларни тобора кўпроқ диктаторлар сифатида эмас, балки Фаластинга хиёнат қилмаган сўнгги шахслар сифатида эсламоқдалар.
Ислом тартибсизликка чақирмайди, лекин камситилишга ҳам тоқат қилмайди. Аллоҳ айтади: «Албатта, мўминлар биродардирлар». Ҳужурот сураси, 49:10. Улар бизни заифлаштириш учун ажратишди. Лекин мусулмонлар қалбида иймон бор экан – бирлашишга умид ҳам бўлади. Саддам, Каддафи, Файсал – улар қаршилик тимсоллари эдилар. Бугун ҳар бир мусулмон ўзига савол бериши керак: мен улар каби Ҳақиқатни ҳимоя қилишга тайёрманми? Ёки Ал-Қудс топталиб, биродарларим ва опа-сингилларим ўлдирилаётганда жим тураманми?
Бугунги кунда мусулмон дунёси сиёсий, этник ва мазҳабий жиҳатдан ҳали ҳам бўлинган. Миллий манфаатлар, ташқи кучларнинг аралашуви ва ички низолар ягона ислом фронтининг пайдо бўлишига тўсқинлик қилмоқда. Бироқ халқларда адолатга ва исломий илдизларга қайтиш истаги сақланиб қолмоқда. Фаластин масаласи ислом бирдамлигининг марказий нерви бўлиб қолмоқда, ва бирликка чақириқлар масжидларда, университетларда ва ижтимоий тармоқларда янграмоқда.
Саддам, Каддафи ва Файсал тарихи – бу шунчаки ўтмиш эмас. Бу огоҳлантириш ва дарсдир: бирлик, умумий душманни тушуниш ва ислом ўзига хослигини мустаҳкамлашсиз мусулмон дунёси ташқи манипуляцияларга дучор бўлишда давом этади. Ва бу етакчиларнинг хатоларига қарамай, уларнинг халқининг эркинлиги ва қадр-қимматига интилиши ҳар қачонгидан ҳам долзарб бўлиб қолмоқда.
Абу Муслим
(профессор, сиёсий таҳлилчи)
