Эволюция назарияси — бу Чарльз Дарвин томонидан 19-асрда таклиф этилган ва кейинчалик биологик фанларда кенг тарқалган назария бўлиб, барча тирик мавжудотлар умумий аждоддан ривожланиб чиққан деган ғояга асосланади. Аммо бу назария илмий тараққиёт ва тадқиқотлар натижасида кўплаб танқидларга учраган. Қуйида мазкур назариянинг асосий "сбой" жойлари ва унинг яроқсиз эканини кўрсатиб берувчи илмий нуқсонлари ёритилади.
1. Ўткизилмаган ортиқча органлар (рудиментлар) назарияси – илмий асоссизлик
Эволюциячилар инсондаги "рудимент" деб аталувчи баъзи органлар (масалан, аппендикс, қулоқнинг орқа қисми ва бошқалар) эволюцион қолдиқ деб даъво қилишган. Аммо замонавий тиббиёт ва физиология бу органларнинг функционал фойдалари борлигини исботлаган. Масалан, аппендикс иммун тизимида иштирок этиши аниқланган (Bollinger et al., Journal of Theoretical Biology, 2007).
2. Фоссиллар қаторидаги "етишма"лар ва мукаммал шаклдаги намуналар
Эволюция назариясига кўра, турлар орасида ўтиш шакллари бўлиши керак. Аммо палеонтологик ёдгорликлардан топилган фоссиллар орасида бундай "ўтиш шакллари" деярли учрамайди. Турлар фосилда бир хил ҳолда пайдо бўлиб, бир хил ҳолда йўқ бўлади (Stanley, Macroevolution: Pattern and Process, 1979). Бу ҳолат “палеонтологиядаги катта гап” деб номланган.
3. Мутация ва табиий танланиш – янги маълумот ярата олмайди
Мутациялар, назарияга кўра, янги хусусиятлар яратиши керак. Аммо тадқиқотлар шунга ишора қиладики, мутациялар асосан шикастловчи ва маълумотни йўқотувчи тусга эга. Янги, мукаммал маълумотларни яратувчи мутация илмий жиҳатдан кузатилмаган. Генетик шифрдаги кодификатсияни ўзгартириш, янгилик эмас, аксинча зарарга олиб келади (Behe, Darwin’s Black Box, 1996).
4. Иқлим ва муҳит ўзгаришларига мослашув — эволюция эмас
Кейинги пайтларда организмларнинг иқлим ёки муҳит ўзгаришига мослашиши эволюция эмас, балки мавжуд генетик потенциалнинг ифодаланиши эканлиги исботланган. Бу "адаптация" фақат бор имкониятларни фаоллаштиради, янгидан яратмайди (Wells, Icons of Evolution, 2000).
5. Миқдорий ўзгаришлар билан сифат ўзгаришига ўтиш масаласи
Дарвинча эволюцияда майда ўзгаришлар йиғилиб, янги турлар вужудга келади дейилади. Лекин амалда бу жараённи илмий қайд этиб бўлмаган. Масалан, бир хил жонзотда қанча мутация бўлмасин, у бошқа турга айланмайди. Бу эса "тур чегараси" мустаҳкамлигини кўрсатади (ReMine, The Biotic Message, 1993).
6. Эволюция назариясининг фалсафий ва илмий эмас, идеологик мақсадлари
Кўплаб олимлар, жумладан Ричард Докинс, эволюция назариясини динсизликни оқлаш воситаси сифатида ишлатганини очиқ айтган. Бу назария кўпроқ фалсафий ва материалистик ақидаларни қўллаб-қувватлаш учун хизмат қилган, аммо у қатъий илмий тажриба билан қўллаб-қувватланмаган (Dawkins, The Blind Watchmaker, 1986).
Хуллас, эволюция назарияси фақат назарий жиҳатда қолиб кетган, илмий далиллар билан тўлиқ асосланмаган моделдир. Қуръони Карим ва бошқа илоҳий манбалар инсон ва барча махлуқотларнинг яратилганини баён қилади. Илм-фан ҳам бу яратилиш назариясини кучлироқ далиллар билан тасдиқламоқда. Эволюция назарияси, таърифдан фарқли ўлароқ, табиий илмий далилларга эмас, балки гипотетик асосларга таянади.
Абу Муслим
(профессор, сиёсий таҳлилчи)
