Жаҳон шоу-бизнеси ва поп-санъатининг машҳур намояндаларидан бири бўлган Жаннифер Лопес нафақат қўшиқчилик ва актрисалик фаолияти билан, балки омма олдидаги образи, ижтимоий тармоқлардаги фаоллиги ва саҳнадаги чиқишлари билан ҳам кенг муҳокамага сабаб бўлади. Унинг фаолияти исломий қадриятлар ва миллий ахлоқий тамойиллар билан мутаносиблиги масаласи турли муҳокамаларга сабаб бўлган. Ушбу мақолада ушбу масала исломий ахлоқ, шарқона одоб ва миллий маданият нуқтаи назаридан таҳлил этилади.
1. Саҳна образи ва либос масаласи
Исломда кийиниш тарзида ҳаё ва одоб мезонлари жуда муҳим ўрин тутади. Қуръон ва суннатда эркак ва аёллар учун авратни ёпиш, назарни сақлаш ва зинога олиб борувчи омиллардан йироқ туриш кераклиги алоҳида таъкидланган.
Аллоҳ таоло шундай дейди:
«Эй Пайғамбар! Мўмин аёлларга айт: Назарларини тўссинлар ва номусларини сақласинлар ва кўриниб тургани мустасно, зинатларини намоён қилмасинлар…» (Ан-Нур сураси, 31-оят)
Жаннифер Лопеснинг саҳнадаги кийиниш услуби кўп ҳолларда аёлнинг баданини намоён қилувчи, жозиба уйғотувчи либослар билан боғлиқ. Бу исломий одоб-ахлоқ қоидаларига зид эканлиги шубҳасиз. Исломда бундай кийиниш тури "табарруж" деб аталади ва маҳкум этилган.
2. Хореография ва саҳна ҳаракатлари
Жаннифер Лопеснинг кўпгина клиплари ва концерт дастурларидаги ҳаракатлар аёлнинг жозибадор жисмини намоён қилишга қаратилган. Бу жараёнда мусиқа, ҳаракат, ва ички ҳиссиётни тўлиқ очишга интилиш мавжуд.
Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи васаллам) марҳамат қилганлар:
«Ҳаё — имондан бир бўлакдир.» (Бухорий, Иман, 16)
Исломий ахлоқда бу каби ҳаракатлар нафақат номаҳрамларнинг назарини жалб қилади, балки жамиятда умумий фаҳшни кенг ёйилишига хизмат қилади.
3. Клип мазмуни ва саҳнавий муносабатлар
Жаннифер Лопеснинг клип ва фильмларида кўп ҳолларда муҳаббат, нафс, шаҳват, "эркин муносабатлар", никоҳсиз муносабат каби ғоялар тарғиб қилинади. Бу ҳолат Қуръон таълимотига мутлақо зид ҳисобланади.
Аллоҳ таоло марҳамат қилади:
«Зинога яқинлашманглар! Зеро, у бешармликдир ва ёмон йўлдир.»
(Исро сураси, 32-оят)
Исломий маданиятда муҳаббат, муносабат ва оилавий ҳаёт шаръий чегаралар ичида бўлиши лозим. Лопес фаолиятидаги бундай тарғиблар ёшлар орасида ахлоқий ифлосланиш, эътироф этилмаган муносабатларга интилишни кучайтириши мумкин.
4. Миллий ахлоқ ва маданият нуқтаи назаридан
Ўзбек миллий ахлоқи ва маданиятида ҳурмат, ҳаё, иффат, каттага ҳурмат, намус ва ор-номус каби қадриятлар устувор ҳисобланади. Жаннифер Лопес фаолияти бевосита Ғарб маданиятининг “эркинлик” тушунчаси асосида шаклланган бўлиб, бу қадриятларга тўғридан-тўғри қарши келади.
Исломий ахлоқ миллий қадриятлар билан уйғун ҳолда бўлиб, ҳар иккиси ҳам фаҳш, ор-номуссизлик ва эркин шаҳвоний муносабатларни қабул қилмайди. Шу сабабли, Жаннифер Лопес сингари санъатчиларнинг ижоди миллий ва исломий муҳитда қабул қилиниши мумкин эмас.
Хуллас, Жаннифер Лопес фаолияти ғарбча шоубизнес, либерал ахлоқ ва феминистик қарашлар билан боғлиқ бўлиб, унинг саҳна образи, мазмунан фаҳш тарғибига хизмат қилувчи клиплари ва умумий ижтимоий таъсири ислом ахлоқи ва миллий қадриятларимиз билан мутаносиб эмас. Исломда фаҳш, зино, шаҳвоний ҳаракатлар, очиқ кийиниш ва жозиба воситасида муҳаббат тарғиби қатъиян ман этилади. Мусулмон жамияти бундай таъсирларга қарши маънавий иммунитетни мустаҳкамлаши лозим.
5. Жаннифер Лопеснинг рақс ва мусиқаси сўфий зикр ва ритмига алоқаси йўқ
Айрим ҳолларда баъзи кишилар томонидан шоу-бизнесдаги ритм ва ҳаракатларни тасаввуфий зикрлар ёки само анъаналарига ўхшатиш ҳоллари кузатилади. Аммо бу борада чуқур таҳлил талаб этилади. Чунки сўфийлар зикри Аллоҳни ёд этиш, қалбни поклаш ва нафсни тасфия қилиш мақсадида амалга оширилади. Унда ҳар бир ҳаракат маънавий мақсадга қаратилган бўлади.
Аллоҳ таоло Қуръонда марҳамат қилади: «Эй иймон келтирганлар! Аллоҳни кўп зикр қилинглар!» (Аҳзоб сураси, 41-оят)
Сўфий зикр анъаналаридаги ҳаракатлар (масалан, само, даврий айланишлар, ритмик зарблар) – Аллоҳга муҳаббат ва таслим бўлишни ифода этади. Бу жараёнлар жисман эмас, руҳан таъсирли бўлиб, руҳий тарбия воситаси сифатида кўрилади.
Бунга қарши равишда, Жаннифер Лопеснинг рақслари ва мусиқалари тижорат мақсадида, шаҳвонийлик, жозиба, фаҳш, нафсга мансуб ҳислар ва кўнгилочарлик асосида ташкил этилган. Унинг саҳнадаги ҳаракатлари нафақат ислом, балки сўфий анъаналарига ҳам зид. Зикр – илоҳий руҳ билан боғлиқ бўлса, унинг рақслари – нафс ва шаҳватга хизмат қилувчи саҳна элементларидир.
Шундай экан, Жаннифер Лопес фаолиятини сўфий зикр ва илмий мусиқа фалсафаси билан боғлаш мутлақо нотўғридир. Бу икки соҳанинг мақсади, мазмуни, методологияси ва таъсир доираси мутлақо фарқли.
Абу Муслим (журналист, профессор)
