АҚШ президенти Дональд Трамп 3 январь куни матбуот анжуманида, Америка ҳарбийлари Венесуэла раҳбари Николас Мадурони қўлга олган операцияни "аҳамиятли саҳна" ва "Америка тарихидаги энг таассуротли, самарали ва кучли операциялардан бири" деб атаган.
Операция батафсил маълумотлари АҚШ Қўшма штаб раҳбари генерали Дэн Кэйн томонидан тақдим қилинди. Ҳужумда 150 дан ортиқ жанг ва разведка самолётлари, жумладан F-35 учувчи самолётлари, стратегик бомба ташловчи B-1 ва жанг вертолётлари иштирок этди. Йўқотишлардан қочиш, жумладан Каракас ҳаво ҳимоясини оператив тарзда сусайтириш туфайли амалга ошди. Аҳамиятлиси шундаки, Венесуэла Ҳаво мудофаа кучлари асосан Россия техникасига таянган бўлиб, Мадуро бу тизим билан бир неча ой олдин мақтанган эди, аммо у кучсиз бўлиб чиқди.
АҚШ мудофаа вазири Пит Хегсет: «Россия Ҳаво мудофаа кучлари яхши ишламадек кўринади, тўғрими?» — деб ҳазил қилди ва тиржайиб қўйди.
Австриялик ҳарбий тарихчи Маркус Райснер DW билан суҳбатда айтади: техник жиҳатдан Россия Ҳаво мудофаа кучлари тизимлари анча яхши натижа кўрсатиши мумкин эди. Унинг фикрича, операциянинг муваффақияти омиллари: SEAD операцияси (қарши ҳаво ҳимоясини сусайтириш), киберхужумлар орқали бошқарув тизимини бузиш ва Венесуэла раҳбарлигидаги инсайдернинг мавжудлиги бўлган.
Россия Ҳаво мудофаа кучлари қандай тизимлар билан ҳимоя қилиш керак эди
SIPRI маълумотларига кўра, Россия 2008–2014 йилларда Венесуэлага учта "Бук-М2" ва С-300ВМ "Антей-2500", 11 та модернизация қилинган С-125 "Печора-2М" комплекслари етказиб берган. 2015 йилда Россия мудофаа вазири Сергей Шойгу Венесуэлада миллий хавфсизлик соҳасида хизматлари учун орден билан тақдирланган.
Ҳақиқий ҳолда, тахминларга кўра, Венесуэлада Россиянинг турли масофали Ҳаво мудофаа кучлари тизимлари сони бундан ҳам кўп эди. Сўнгги 20 йилда Венесуэла Россиядан камида 17 та йирик зенит ракет комплекслари ва кўплаб портатив ҳаво мудофаа кучлари тизимлари сотиб олган.
Мадуро 2024 йил октябрда "Панцирь", "Бук-М2" ва портатив ЗРК "Игла-С" комплекслари етказилганини маълум қилган ва 2025 йил октябрда Венесуэлада 5000 дан ортиқ "Игла-С" ракета борлигини айтган.
АҚШ ҳужуми вақтида Россия ҳаво мудофаа кучлари билан нима бўлди
Операция киберхужум билан бошланган, бу Каракаснинг кўп қисмларида электр таъминотини узиб, 150 та самолёт, дрон ва вертолётга пойтахтга бемалол яқинлашиш имконини берган. The Washington Post хабар беришича, ҳужум пайтида Каракас ҳаво мудофаа кучлари тизимини қоплаган олти объектга зарба берилган, шунга порт Ла-Гуайра, ВВС базаси Ла-Карлота, Фуэрта-Тиуна ҳарбий базаси ва аэропорт Игерота кирган. Камида иккита "Бук" пуск җайланмаси йўқ қилинган.
Шарқлик ҳарбий таҳлилчиларга кўра, ҳаво мудофаа кучлари тизими кўп йиллик ёмон хизмат ва эҳтиёт қисмлар етишмаслиги туфайли ишламай қолган. Россия таъмир ва модернизация бўйича мажбуриятларини бажармаган. Шу боис ҳужум пайтида тизимнинг фақат кичик қисми иш ҳолатида эди.
ПВОнинг етишмовчилигига техник омиллар, замонавий авиация билан курашда россиялик тизимларнинг чегаралари, Каракаснинг тоғли-рельефи ва Венесуэла ҳарбийларининг тўсиқсизлиги ҳам сабаб бўлган. АҚШ аҳамиятли командалаш, бошқарув ва алоқа тизимларига зарба берган, бу ҳаво мудофаа кучлари ва замин қўшинларини дезорганизация қилган.
Нега ҳаво мудофаа кучлари муваффақиятсиз бўлди
Муҳаррир Юрий Федоровга кўра, асосий сабаб — инсон фактори. Венесуэла ҳарбийлари эҳтиётсизлик қилган, ҳужумни кутмаган ва тезкор жавоб беришга тайёр бўлмаган. Райснер ҳам бунга қўшилади: асосий омил — ҳаво мудофаа кучларини бошқарувчилар қуролнинг ўзи эмас.
Абу Муслим (профессор) тайёрлади
